१. अर्थतन्त्रको विकासमा नेपाल राष्ट्र बैंकले कस्तो भूमिका खेल्दछ? लेख्नुहोस । (5)
उत्तर:
नेपाल राष्ट्र बैंकले अर्थतन्त्रको विकासमा विविध भूमिका निर्वाह गर्छ। यसले निम्न कार्यहरू मार्फत योगदान पुर्याउँछ:
मौद्रिक नीति निर्माण र कार्यान्वयन: आर्थिक स्थिरता कायम राख्न र मुद्रास्फीतिलाई नियन्त्रण गर्न मौद्रिक नीति बनाउँछ र लागू गर्छ।
वित्तीय प्रणालीको नियमन: बैंक तथा वित्तीय संस्थाहरूको स्थापना, सञ्चालन र अनुगमन गरी वित्तीय प्रणालीलाई सुरक्षित र प्रभावकारी बनाउँछ।
विदेशी मुद्रा व्यवस्थापन: विदेशी मुद्राको सञ्चिति, विनिमय दर निर्धारण र कारोबार व्यवस्थापन गरी आयात-निर्यात र विदेशी लगानीलाई प्रोत्साहन गर्छ।
भुक्तानी प्रणालीको विकास: सुरक्षित र कुशल भुक्तानी प्रणालीको व्यवस्थापन र विकासमा सहयोग गर्छ।
सरकारी सल्लाहकार: सरकारको बैंकरको रूपमा कार्य गर्दै आर्थिक नीति र वित्तीय व्यवस्थापनमा सल्लाह प्रदान गर्छ।
यसरी, नेपाल राष्ट्र बैंकले आर्थिक स्थायित्व, वित्तीय सुदृढीकरण, विदेशी मुद्रा व्यवस्थापन, भुक्तानी प्रणालीको विकास र सरकारी सल्लाह मार्फत अर्थतन्त्रको विकासमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ।
२. कार्यालय सञ्चारमा इमेलको भूमिका किन छ ?
उत्तर:
इमेल आधुनिक कार्यालय सञ्चारको एक प्रभावकारी, छरितो र भरपर्दो माध्यम हो। यसले कार्यालयको दैनिक कार्यसम्पादनमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याउँछ। यसको भूमिकाका प्रमुख पक्षहरू निम्न छन्:
छिटो र विश्वव्यापी सञ्चार: इमेलमार्फत सन्देशहरू तत्काल विश्वको जुनसुकै स्थानमा पठाउन सकिन्छ, जसले समय र स्रोतको बचत गर्छ।
कम लागतमा सञ्चार: परम्परागत पत्र वा कुरियरको तुलनामा इमेल निकै सस्तो र सहज माध्यम हो, जसलाई इन्टरनेट भएका सबैले प्रयोग गर्न सक्छन्।
लेखिएको प्रमाणको रूपमा: इमेल स्वतः सुरक्षित भई अभिलेखको रूपमा रहन्छ, जसलाई भविष्यमा खोजी गर्न सकिन्छ र प्रमाणका रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ।
एकैपटक धेरैलाई पठाउन सकिने सुविधा: एउटै सन्देश धेरै व्यक्तिलाई एकैचोटि पठाउन सकिन्छ, जसले सूचनाको प्रभावकारी प्रसारण सुनिश्चित गर्छ।
फाइल आदान–प्रदानको सुविधा: इमेलमा कागजात, फोटो, अडियो वा भिडियो जस्ता फाइलहरू संलग्न गर्न सकिने भएकाले यो बहुप्रयोगी सञ्चार माध्यम हो।
निष्कर्ष:, इमेलको तीव्रता, सरलता, लागत–प्रभावशीलता र अभिलेख क्षमताले यसलाई कार्यालय सञ्चारको अनिवार्य उपकरण बनाएको छ।
३. बैंक तथा वित्तीय संस्थासम्बन्धी ऐन, २०७३ का कुनै पाँचवटा उद्देश्यहरु उल्लेख गर्नुहोस । (५)
उत्तर:
बैंक तथा वित्तीय संस्थासम्बन्धी ऐन, २०७३ ले नेपालको बैंकिङ क्षेत्रको व्यवस्थित विकासका लागि विभिन्न उद्देश्यहरू तय गरेको छ, जसमा प्रमुख पाँच उद्देश्यहरू यसप्रकार छन्:
बैंक तथा वित्तीय संस्थाको स्थापना, सञ्चालन, व्यवस्थापन र नियमनसम्बन्धी प्रक्रिया समयसापेक्ष र प्रभावकारी बनाउने।
वित्तीय प्रणालीलाई स्थायित्वपूर्ण बनाउँदै प्रतिस्पर्धात्मक वातावरण र कार्यक्षमता वृद्धि गर्नु।
निक्षेपकर्ताहरूको हितको रक्षा गरी उनीहरूको विश्वास मजबुत बनाउनु।
सर्वसाधारणले बैंक तथा वित्तीय संस्थामा जम्मा गरेको रकम तथा अधिकारको संरक्षण सुनिश्चित गर्नु।
सबै क्षेत्रमा बैंकिङ सेवा पुर्याएर वित्तीय पहुँच विस्तार गर्नु।
यसरी, बैंक तथा वित्तीय संस्थासम्बन्धी ऐन, २०७३ ले वित्तीय क्षेत्रको सुशासन तथा समावेशी विकासमा महत्वपूर्ण योगदान पुर्याएको छ।
४. सम्पत्ति शुद्धिकरण निवारण ऐन, २०६४ अनुसार वास्तविक धनीको परिभाषा दिनुहोस ।(5)
उत्तर:
सम्पत्ति शुद्धिकरण निवारण ऐन, २०६४ एक यस्तो कानूनी प्रबन्ध हो, जसले अवैध रूपमा आर्जित सम्पत्तिलाई वैध देखाउने कार्यलाई रोक्न तथा नियन्त्रण गर्न उद्देश्य राखेको छ। यस ऐनले विभिन्न अपराधको परिभाषा, जिम्मेवार निकायको भूमिका तथा कानूनी प्रक्रिया समेत स्पष्ट गरेको छ।
यस ऐनअनुसार "वास्तविक धनी" भन्नाले कुनै ग्राहक, कारोबार, सम्पत्ति, कानूनी व्यक्ति वा कानूनी प्रबन्धमा प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रूपमा स्वामित्व राख्ने, नियन्त्रण गर्ने, निर्देशन दिने वा प्रभाव पार्ने अन्तिम हितग्राही प्राकृतिक व्यक्तिलाई जनाउँछ।
सारांशमा भन्नुपर्दा, वास्तविक धनी भन्नाले कुनै कारोबार वा सम्पत्तिको पछाडि रहेका वास्तविक लाभ लिने व्यक्तिलाई जनाइन्छ, जसले सो सम्पत्तिमा अन्तिम स्वामित्व वा नियन्त्रण राख्दछ।
५. नेपालको बैंकिंग क्षेत्रमा कानूनी सुधारको काललाई किन स्वर्णकाल भनिएको होला ?(५)
उत्तर:
नेपालको बैंकिङ क्षेत्रमा सन् २०५८ देखि २०६५ सम्मको अवधिलाई कानूनी सुधारको स्वर्णकाल भनिन्छ, किनभने यस अवधिमा बैंकिङ प्रणालीको रूपान्तरण र मजबूतीका लागि महत्वपूर्ण कानूनी कार्यहरू सम्पन्न भएका थिए। प्रमुख कारणहरू निम्न छन्:
नेपाल राष्ट्र बैंक ऐन, २०५८ जारी भई राष्ट्र बैंकलाई स्वतन्त्र र अधिकारसम्पन्न मौद्रिक नियामकको रूपमा परिकल्पना गरियो।
बैंक तथा वित्तीय संस्थासम्बन्धी ऐन, २०६३ ल्याई क, ख, ग र घ वर्गमा वित्तीय संस्थाहरूको वर्गीकरण, चुक्ता पुँजी, कार्यक्षेत्र र अधिकारको स्पष्ट व्यवस्था गरिएको।
बैंकिङ कसुर तथा सजाय ऐन, २०६४ लागू गरेर बैंकिङ प्रणालीलाई पारदर्शी, सुरक्षित र जिम्मेवार बनाउने प्रयास गरियो।
सम्पत्ति शुद्धिकरण निवारण ऐन, २०६४ मार्फत अवैध सम्पत्तिको कारोबारलाई रोक्न कानूनी व्यवस्था गरिएको।
यसरी, बैंकिङ क्षेत्रको आधारभूत संरचना, सुशासन, नियमन र पारदर्शितामा दीर्घकालीन प्रभाव पार्ने यस्ता सुधारहरूले सो समयलाई स्वर्णकाल को रूपमा मानिन्छ।
6. दोहोरो लेखा प्रणालीको प्रयोग व्यापक रुपमा हुनुका कारणहरु के के हुन ? (5)
उत्तर:
दोहोरो लेखा प्रणाली अहिलेका अधिकांश संस्था तथा व्यवसायहरूमा प्रयोग हुने प्रमुख लेखा प्रणाली हो। यसको प्रयोग व्यापक रूपमा हुनुका कारणहरू निम्नानुसार छन्:
दुई पक्षीय अभिलेख प्रणाली: प्रत्येक आर्थिक कारोबारलाई दुई भागमा—डेबिट र क्रेडिट—रूपमा अभिलेख गरिन्छ, जसले सम्पूर्ण वित्तीय विवरणलाई स्पष्ट र सन्तुलित बनाउँछ।
सन्तुलित लेखाङ्कन समीकरण: यो प्रणाली "सम्पत्ति = दायित्व + पूँजी" समीकरणमा आधारित हुन्छ, जसले प्रत्येक कारोबारको प्रभावलाई व्यवस्थित रूपमा देखाउँछ।
त्रुटि पत्ता लगाउन सजिलो: डेबिट र क्रेडिट सधैं बराबर हुनुपर्ने भएकाले कुनै गल्ती भएमा तुरुन्तै परीक्षण गरी पहिचान गर्न सकिन्छ।
विश्वसनीय वित्तीय विवरण: यस प्रणालीको माध्यमबाट नाफा–नोक्सान हिसाब, वासलात लगायतका रिपोर्टहरू सजिलै तयार गर्न सकिन्छ, जसले निर्णय प्रक्रियामा सहयोग पुर्याउँछ।
व्यवसायिक पारदर्शिता: सटीक र व्यवस्थित लेखा प्रणालीका कारण संस्था वा व्यवसायको वित्तीय स्थिति पारदर्शी र विश्लेषण योग्य हुन्छ।
निष्कर्षतः, यी विशेषताहरूका कारण दोहोरो लेखा प्रणाली सबैभन्दा विश्वसनीय, व्यावहारिक र लोकप्रिय लेखा प्रणालीको रूपमा व्यापक रूपमा अपनाइएको छ।
७. विल कलेक्सन के हो र यसमा कारोबार कसरी हुन्छ ? (१+४)
उत्तर:
विल कलेक्सन भनेको व्यवसाय वा सेवा प्रदायकले ग्राहकबाट सामान वा सेवाको भुक्तानी प्राप्त गर्ने प्रक्रिया हो। यो प्रक्रियामा बिल जारी गर्ने, भुक्तानी अनुरोध गर्ने र विभिन्न माध्यमबाट भुक्तानी सङ्कलन गर्ने कार्य समावेश हुन्छ। यो व्यवसायको आम्दानी सुनिश्चित गर्ने महत्वपूर्ण तरिका हो।
विल कलेक्सनको कारोबार निम्न चरणहरूमा हुन्छ:
सामान/सेवा प्रदान: व्यवसायले ग्राहकलाई सहमतिबमोजिम सामान वा सेवा उपलब्ध गराउँछ।
बिल जारी: सामान/सेवा प्रदान गरेपछि व्यवसायले बिल जारी गर्छ, जसमा सामान/सेवाको विवरण, मूल्य, भुक्तानी मिति र भुक्तानी माध्यमहरू उल्लेख हुन्छ।
भुक्तानी अनुरोध र प्राप्ति: ग्राहकलाई तोकिएको समयसीमाभित्र भुक्तानी गर्न अनुरोध गरिन्छ। ग्राहकले नगद, चेक, बैंक स्थानान्तरण, क्रेडिट/डेबिट कार्ड, मोबाइल वालेट वा अनलाइन भुक्तानी गेटवेमार्फत भुक्तानी गर्छ।
अभिलेख र हिसाब मिलान: व्यवसायले प्राप्त भुक्तानीको मिति, रकम, ग्राहक विवरण र भुक्तानी माध्यमसहितको अभिलेख राख्छ। बिल र भुक्तानीको नियमित हिसाब मिलान गरी त्रुटि पत्ता लगाइन्छ।
यसरी, विल कलेक्सनले व्यवसायलाई समयमै भुक्तानी प्राप्त गर्न र वित्तीय कारोबार व्यवस्थित गर्न सहयोग गर्छ।
८. बैंकिंग क्षेत्रका मुख्य वित्तीय परिसूचकहरुको अवस्था कस्तो छ ? (5)
उत्तर:
नेपालको बैंकिंग क्षेत्रका प्रमुख वित्तीय परिसूचकहरूको अवस्था निम्नानुसार छ:
कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको तुलनामा कुल निक्षेपको अनुपात ११८.६६% छ।
कुल गार्हस्थ्य उत्पादनको तुलनामा कुल कर्जाको अनुपात ९५.८०% छ।
कर्जा-निक्षेप अनुपात ७९.४७% छ।
पुँजीकोष अनुपात १२.३३% छ।
निक्षेपको औसत ब्याजदर ४.५४% छ।
कर्जाको औसत ब्याजदर ८.४०% छ।
बैंक खाताहरूको संख्या ५ करोड ८३ लाख छ।
समग्रमा, नेपालको बैंकिंग क्षेत्रको अवस्था हाल सन्तोषजनक रहेको छ।
९. चलनचल्तीमा रहेका सुनका गहनाहरुको सूचि बनाउनुहोस ।(५)
उत्तर:
नेपालमा चलनचल्तीमा रहेका सुनका गहनाहरूको सूची निम्न छ। यी गहनाहरू फेसन, रुचि र परम्पराअनुसार फरक-फरक हुन सक्छन्:
कानका गहना:
झुम्का: परम्परागत, विभिन्न आकार र डिजाइनका।
मुन्द्रा (स्टड्स): साधारणदेखि रत्नजडित साना गहनाहरू।
टप: हल्का र दैनिक प्रयोगका लागि उपयुक्त।
बाली: गोलाकार, विभिन्न साइजका।
लटकन: तल लामो लटकिने डिजाइनका झुम्काहरू।
गलाका गहना:
माला (नेकलेस): विविध डिजाइन र लम्बाइका सुनका मालाहरू।
चेन: सादा वा लकेटसहितका चेनहरू।
हार: विशेष अवसरका लागि लामो र भव्य डिजाइनका।
मंगलसूत्र: विवाहित महिलाहरूले लगाउने परम्परागत गहना।
पेन्डन्ट सेट: चेन र मिल्दो पेन्डन्टको संयोजन।
हातका गहना:
चुरा: सेट वा एकल, विभिन्न डिजाइनका।
कंगन (ब्रेसलेट): कलात्मक र भारी डिजाइनका।
बाला: चौडा र आकर्षक ब्रेसलेटहरू।
औंठी: सादा वा रत्नजडित, विविध शैलीका।
खुट्टाका गहना:
पाउजु /पायल: परम्परागत र आधुनिक डिजाइनका खुट्टाका गहनाहरू।
बिछिया: खुट्टाको औंलामा लगाउने औंठी, विशेषगरी विवाहित महिलाहरूका लागि।
यो सूचीले नेपालमा प्रचलित सुनका गहनाहरूको सामान्य झलक दिन्छ। बजारमा डिजाइन र शैलीहरू थप विविध हुन सक्छन्।
१०. रु.१० लाख सम्मको सुनचादी कर्जालाई किन असल कर्जाको रुपमा वर्गीकरण गरिएको हो ? वर्णन गर्नुहोस। (५)
उत्तर:
नेपाल राष्ट्र बैंकले रु. १० लाखसम्मको सुनचाँदी कर्जालाई असल कर्जाको रूपमा वर्गीकरण गर्नुका मुख्य कारणहरू निम्न छन्:
धितोको बलियो आधार: सुनचाँदी बहुमूल्य धातुहरू धितोको रूपमा राखिन्छ, जसले बैंकलाई कर्जा असुलीमा उच्च सुरक्षा प्रदान गर्छ।
कम जोखिम: साना कर्जाहरूको प्रतिव्यक्ति जोखिम कम हुन्छ, र धितोको मूल्य स्थिर रहने हुँदा कर्जा असफल हुने सम्भावना न्यून हुन्छ।
वित्तीय पहुँच विस्तार: यो प्रावधानले साना आय भएका वा औपचारिक वित्तीय संस्थाहरूमा पहुँच नभएका व्यक्तिहरूलाई कर्जा लिन प्रोत्साहन गर्छ, जसले वित्तीय समावेशीकरणलाई बढावा दिन्छ।
छिटो र सरल प्रक्रिया: सुनचाँदीको धितो मूल्याङ्कन, कर्जा स्वीकृति र असुली प्रक्रिया सरल र द्रुत हुन्छ, जसले जोखिम व्यवस्थापनलाई सहज बनाउँछ।
आकस्मिक आवश्यकता पूर्ति: यो कर्जाले व्यक्तिहरूलाई तत्काल वित्तीय आवश्यकताहरू पूरा गर्न सहयोग गर्छ, जसले कर्जाको उपयोगिता बढाउँछ।
यद्यपि, सुनचाँदीको मूल्यमा उतारचढाव, धितोको गलत मूल्याङ्कन वा असुली प्रक्रियामा जटिलताले केही जोखिम निम्त्याउन सक्छ। तथापि, यी कारणहरूले रु. १० लाखसम्मको सुनचाँदी कर्जालाई असल कर्जाको रूपमा वर्गीकरण गर्न आधार प्रदान गर्छ।
Comments
Post a Comment